Sönmez Koyunu

Sönmez Koyunu’nun oluşturulması Prof. Dr. Reşit Sönmez ve çalışma arkadaşları tarafından başlatılmış, akabinde Tarım Bakanlığı Beydere Tarım Meslek Lisesi (Manisa)’nde tamamlanmıştır.

Sönmez tipini elde etmek üzere Sakız koç ve Tahirova koyun melezlenmiş, elde edilen melez döller ikinci aşamada Tahirova koçlarıyla çiftleştirilmişti. Bu şekilde oluşturulan tip, % 25 Sakız + %75 Tahirova genotipi içermektedir.

Öyküsü ise şöyledir: Bu koyun tipinin başlangıçtaki adı “Ege Koyunu” idi. Ege Bölgesi’nin iklim ve doğa koşullarına Tahirova Koyunları’ndan daha yüksek düzeyde uyum gösteren yeni bir tip elde etmek gereksinimden doğmuştu. 

Bununla birlikte, Prof.Dr. Reşit Sönmez’in öğrencileri olan meslektaşları vefa borçlarını ödemek için bu koyun tipine “Sönmez” adının verilmesini uygun görmüşler ve 1997 yılında Türkgeldi Tİ’de yapılan bir toplantıda Ege Koyunu’nun adının ”Sönmez Koyunu” olarak değiştirilmesi önerilmiş ve oybirliği ile kabul edilmişti. Bu adlandırma 2000 yılında Beydere Tarım Meslek Lisesi (Manisa)’nde yapılan bir törenle Tarım Bakanlığı tarafından da tescil edilmiştir.

Elde edilme gerekçesi ise Ege Bölgesi'nin sıcak ve kurak yaz koşullarına Tahirova tipinden daha çok uyum gösteren bir koyun tipinin oluşturulması gereksinmesine dayanmaktadır.

Bu tip, bakım ve beslenme olanakları iyi, koyun sütü ve kuzudan gelir sağlayan işletmeler için aranan bir tip olmuştur. 

Dış yapı özellikleri 

• Beyaz, lekesiz, yüksek ve sağlıklı bir vücut yapısına sahiptir.
• Koyunlar boynuzsuzdur, koçlarda küçük boynuzlulara rastlanabilir.
• Uzun ve geniş sırtlı dolgun ve yüksek sağrılıdır.
• İnce ve yağsız kuyrukludur.
• İri ve bezel meme yapısı vardır.

Verim Özellikleri

• Elit Sönmez sürüsünde doğumda kuzu sayısı ortalaması 1.77,
• Dördüncü ay canlı ağırlığı 30 kg,,
• Laktasyon süt verimi ortalaması ise 360 kg.'dır. 400 kg. süt veren Sönmez koyunları da vardır
• Laktasyon süresi yaklaşık 185 gün,
• Yapağı verimi 3-4 kg.'dır.

Günümüzde, Manisa, İzmir, Balıkesir gibi Batı Anadolu illerinde çok sayıda damızlık Sönmez Koyunu yetiştiriciliği yapan işletmeler vardır. Ancak  bunların güvenirliği konusu tartışmalıdır.

Tahirova ve Sönmez Koyunu’nun elde edilmesinde kullanılan Doğu Friz koyunlarının özelikleri ise şunlardır:

Doğu Friz koyunu’nun kökeni Kuzey Almanya'nın Marş adı verilen bol otlu ve nemli kıyı bölgesidir. Tahirova Tarım İşletmesi’ne getirilmişti. Doğu Friz koyunlarının vücudu ve baş beyaz renklidir. Bazen başta siyah ve kahverengi lekeler bulunur. Baş profili koçbaşlıdır. Kulaklar uzunca ve yatay durumdadır. Yüksek bacaklı, nispeten ince kemik yapılı, uzun ve sallı vücutludur. Meme bezel yapıda olup iyi gelişmiştir. Kuyruk çıplaktır ve üzeri sert kıllarla örtülüdür.

Doğu Friz Koyunu, dünyanın süt verimi en yüksek olan koyun ırklarından birisidir. Süt verimi ortalama olarak 500-700 kg. arasında değişir. Kimi rekortmen koyunlarda 1000-1400 kg. süt verimi görülmüştür. Laktasyon süresi 200-250 gün’dür. Sütteki yağ oranı % 6-7’dir. Bir doğumda kuzu sayısı 2.02.2’dir. İkiz kuzulama olağandır. Üçüz, dördüz ve beşiz doğuranlar da vardır. Canlı ağırlık koyunlarda 80-90 kg., koçlarda 100-120 kg.’dır. Yapağı verimleri ortalama 3-5 kg.’ dır. Yapağı kalitesi 48 'S dolayındadır.

Kaynakça

Bu madde;

Kaymakçı, M., & Koşum, N. (2023). Prof. Dr. Reşit Sönmez’in anısına armağan kitabı: Prof. Dr. Reşit Sönmez 1922-2020. İzmir: Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi. adlı eserden alıntıdır.